فناوری اطلاعات و آموزش ناشنوایان

جهان در چند دهه اخیر شاهد گرایشهای تازه ای به سوی كارایی بیشتر در آموزش بوده است. این گرایش نظیر انفرادی كردن آموزش و بهره گیری از فناوری اطلاعات، توانایی معلم را در ارتباط مؤثر با دانش آموز افزایش داده و از تلخی و تكرار درسها به شیوه های سنتی كاسته است.

ضعف شنوایی اصطلاحی رایج برای توصیف كاهش كامل یا جزیی توانایی شنیدن یك یا هر دو گوش است. طبق برآوردهای سال ۲۰۰۵ سازمان جهانی بهداشت ۲۷۸ میلیون نفر در سراسر جهان دچار كاهش شنوایی متوسط یا بسیار شدید هر دو گوش اند كه ۸۰ درصد آنها، در كشورهای كم درآمد و میان درآمد زندگی می كنند.

كودكانی كه ضعف شنوایی دارند اغب با تأخیر قادر به تكلم و زبان آموزی و كسب مهارتهای شناختی می گردند كه ممكن است به كند شدن یادگیری و دشواری در پیشرفت تحصیلی بینجامد.

هم كودكان و هم بزرگسالان ممكن است بر اثر ضعف شنوایی، گرفتار انزوا یا جدا افتادگی در جامعه گردند و از این بابت در عذاب باشند. هزینه آموزش مخصوص و از دست دادن كار این افراد به دلیل ضعف شنوایی نیز بار اقتصادی كلانی به كشورها تحمیل می كنند.

در همین راستا به تناسب افزایش كاربرد فناوری اطلاعات در آموزش عمومی تقاضا برای وارد كردن آن در برنامه های آموزش ویژه نیز افزایش یافته است. در نتیجه ضرورت استفاده از این فناوری متناسب با دانش آموزان كم شنوا بیش از پیش احساس می گردد.

با توجه به اینكه كم شنوایان فاقد زبان گفتاری هستند یا توانایی گفتاری اندكی دارند و یا در یادگیری دچار مشكلات فراوان هستند، برای بیان عقاید و ابراز احساسات خود محدودیتهایی دارند، ولی چون آنها نیز به تجربه و رشد نیاز دارند بنابراین باید به آنان تواناییهایی بدهیم تا بتوانیم از گنجینه متنوع فناوری اطلاعات استفاده كنند و به محق بودن آنها در بهره مندی مطلوب از این فناوری اعتقاد داشته باشیم. در غیر این صورت باید قبول كنیم كه ظالمانه كودكان كم شنوا را متعلق به جامعه مان نمی دانیم.

از جمله مزایای استفاده از فناوری اطلاعات برای دانش آموزان كم شنوا یا ناشنوا می توان به این موارد اشاره كرد: فراهم شدن امكان آموزش كم شنوایان در تمام دوران زندگی (آموزش فقط در مدرسه متوقف نمی شود)، غنی سازی فرهنگ ناشنوایان و در پی آن فرهنگ جامعه، غنی سازی اوقات فراغت دانش آموزان كم شنوا كه دچار مشكلاتی در ارتباط گیری با دیگر همسالان خود هستند و در نهایت كار كردن در منزل و افزایش اشتغال پس از فارغ التحصیلی.

از آنجا كه رایانه و عملیات رایانه ای بیشتر جنبه بصری دارند، دانش آموزان ناشنوا مشكل بسیار كمی را در هنگام كار دارند. علاوه بر این، آنان می توانند به صورت مستقل و با اتكا بر جنبه دیداری عملیات را انجام دهند.

ممكن است دانش آموز كم شنوا گفتاری ناواضح داشته باشد كه در این صورت باید وسایل جایگزین را برای ایجاد ارتباط فراهم كرد. این ارتباط از طریق تصاویر یا نمادهای ترسیم شده روی یك صفحه مهیا می شود. كودك با لمس تصویر یا نماد این ابزارهای رایانه ای صدای تركیب شده توسط رایانه كه به صدای انسان شبیه است و آن كلمه را ادا می كند، می شنود. بدین طریق با گفتار درمانی به او كمك می كنند.

چون دانش آموز در كلاس، اصوات را تحریف شده می شنود و تمام چیزهایی كه می توان با تصویر نشان داد در كلاس وجود ندارد، به طور ناهماهنگ با گفته معلم عمل می كند. در سی دی یا فیلمهای آموزشی چون جملات و كلمات همراه با تصاویر می باشد یا آموزش به صورت چهره به چهره انجام می شود، می تواند از طریق لب خوانی جملات را راحت تر دریافت كرده و به یادگیری او در مدرسه یا منزل كمك می كند. طراحی سایتها یا وبلاگهایی حاوی كلمات و جملات كوتاه و ساده، تصاویر و فیلمهای آموزشی متناسب با وضعیت فرد كم شنوا می تواند در یادگیری او مؤثر باشد.

آنچه در اینجا باید مورد توجه قرار گیرد، آماده سازی معلمان برای آموزش و پرورش دانش آموزان كم شنوا است. ممكن است معلمان احساس كنند كه برای كار كردن با كم شنوایان تربیت نشده اند، اما این احساس درستی نیست اگر بتوانند از IT برای آموزش آنها استفاده كنند.

پاسخگویی به دانش آموزان دارای نیازهای ویژه، نیازمند كار گروهی است كه آن هم به كمك IT امكان پذیر است.

 

زندگینامه استاد جبار باغچه بان

نخستين معلم گلهای خاموش

چهارم آذرماه سالروز درگذشت بنيانگذار آموزش ناشنوايان درايران، جبار باغچه بان بود.

باغچه بان سال 1297 شمسی، آموزگاری را در شهر مرند آذربايجان آغاز كرد و بعدها به مناسب تاسيس نخستين كودكستان خود در تبريز، به نام" باغچه اطفال" نام خانوداگی خود را به باغچه بان تغيير داد.باغچه بان را بايد اولين كسی دانست كه در ايران آموزش سمعی و بصری را به نظام آموزشی كشور ما وارد كرد. او با خلافيت خاص خود، وسايل سمعی و بصری می ساخت تا به وسيله آن به دانش آموزان كودكستان بيشتر و بهتر بياموزد. ايجاد آموزش قبل از دبستان و بنيانگذاری آموزش و پرورش ناشنوايان در ايران از افتخارات باغچه بان است.

جبار باغچه بان همچنين اولين مولف و ناشر كتاب كودك در ايران است. او از سال 1307 عليرغم دشواری های فراوان چاپ و كليشه، چاپ كتب مخصوص كودكان را با تصاويری كه خود می كشيد آغاز كرد.

يكی از كتابهای وی با عنوان "بابا برفی" از سوی شورای جهانی كتاب كودك به عنوان بهترين كتاب كودك انتخاب شد.

وی كتابهای ديگری همچون كتاب حساب ويژه و كتاب آموزش كرولال ها را به رشته تحرير درآورده است.

از ابتكارات باغچه بان می توان به روش شفاهی در تعليم ناشنوايان، اختراع گوشی استخوانی يا تلفن گنگ، كشف خواص صوت ها و تقسيم بندی آنها، تهيه وسايل مختلف بصری براي تدريس ناشنوايان و اختراع گاه نما اشاره داشت.

پس از تعطيلی باغچه اطفال در تبريز، باغچه بان فعاليت آموزشی خود را در شيراز به مدت 6 سال  دنبال كرد و در سال 1312 كار آموزش ناشنوايان را در خيابان سعدی تهران در خانه ای محقر با 6 كودك كرولال پی گرفت.

باغچه بان شيوه آموزشی جديدی در تدريس الفبای فارسی به وجود آورد كه تركيبی از روش مكتب خانه ها و مدارس قديم ايران و روش مدارس آن روز بود. شيوه آموزشی باغچه بان در ارتباط با ناشنوايان نيز يك روش تجربی و ابتكار بدون قتباس از الگوهای خارجی بود.الفبای گويای باغچه بان شهرت جهانی دارد.

وی در سال 1313 امتياز مدرسه ناشنوايان باغچه بان را گرفت و همان سال مدرسه ناشنوايان تهران در يوسف آباد را بنا نهاد و در اختيار دانش آموزان ناشنوا قرار داد. وی در طول كار، روش شفاهی را كه يافته بود استوار ساخت و در نتيجه امروز در كليه مدارس ناشنوايان به كودكان حرف زدن و لب خوانی آموخته می شود.

باغچه بان برای آسان كردن روش آموزش ناشنوايان، الفبای دستی خود را اختراع كرد. اين الفبا از نظر اينكه با خاصيت اصوات مطابقت دارد كمك تلفظ است و نه جانشين آن و از اين رو در نوع خود بی نظير است.

باغچه بان طی سالها تعليم و تربيت به كودكان به روشی دست يافت كه امروز آن را روش تركيبی می گويند. اكنون اين روش بعداز گذشت اين همه سال به عنوان مترقی ترين روش در مدارس به ويژه آموزش دبستان در سراسر كشور مورد استفاده قرار می گيرد.

جبار باغچه بان، نخستين معلم گلهای خاموش در ايران، پس از اينكه با دست هنر، آينه ای برای كرولال ها ساخت و از چشم به جای گوش چهره صوت را برای آنان ترسيم كرد، سرانجام در چهارم آذرماه سال 1345 با اميد به آينده ای روشن برای ناشنوايان در سن 82 سالگی ديده از جهان فروبست.روحش شاد و يادش گرامی باد.

و ايران اسلامی هرگز فرزند خلف آذربايجان

                                        شادروان استاد جبارباغچه بان

                                                                  را فراموش نخواهد كرد.

 

زبان اشاره

 

چون افراد ناشنوا قادر به شنیدن نیستند.راه های ارتباطی ویژه ای برای خود دارند.یکی از این راه ها لب خوانی است.آنها با آموزش یاد می گیرند که با نگاه کردن به دهان گوینده متوجه شوند او چه می گوید. برای افراد ناشنوا صحبت کردن ممکن اما دشوار است.چون آنها نمی توانند صدای خود را بشنوند ـ این تمرین به زمانی طولانی نیاز دارد تا بتوانند صدای درستی ایجاد کننده همه افراد ناشنوا نمی توانند این مهارت را به دست بیاورند.اماـ راه ارتباطی که همه افراد ناشنوا در سراسر جهان آن را عملی ترین روشن می دانند ـ زبان اشاره است.

از بسیاری جهات ـ زبان اشاره شبیه به زبان معمولی است."واژه"های زبان اشاره ـ علامت های مخصوص  خود را دارند.علائم به وسیله حرکات دست ها ـ صورت و بدن ایجاد می شوند.مانند واژه ها ـ هر علامت معنی متفاوتی دارد.علائم ترکیب می شوند و جملات را ایجاد می کنند.الفبای زبان اشاره علائم دستی هستند که جایگزین حروف شده اند ـ این هجی کردن راممکن می سازد.علائم با یکدیگر ترکیب شده و آنها می توانند افکار ـ احساسات و قصد خود را بیان کنند.و چون کشورهای مختلف به زبان های متفاوت صحبت می کنند.بسیاری از کشور های نوعی از زبان اشاره مخصوص خود را دارند.

علاوه بر شناخت زبان اشاره ـ دانستند نکاتی در مورد نحوه ی ارتباط افراد ناشنوا مفید است.تکان دادن دست یا زدن ضربه روی میز  یا کف زمین برای جلب توجه شخص دیگری به کار می روند.همچنین ـ تماسی چشمی زیاد ضروری است.سلام و خداحافظی برای افراد ناشنوا رسمی نیست ـ آنها با حرکات و تماس منظور خود را بیان می کنند.آخرین مطلب اینکه ـ خوب است بدانند که بسیاری از مردم ناشنوا خود را متفاوت از دیگر ان نمی دانند ـ مجبور نیستند  چنین فکر کنند!

ناشنوا بودن

 

مردم با خیره نگاه کردن به تو

ترحم هم می کنند.

می خواهی به تو چه گونید؟

تنها کاری که می کنند این است

که تو را ترک می کنند

مردم دوست دارند به تو خیره شوند

فکر می کنند که سالم نیستی

تنها چیزی که آنها نمی فهمد

این است که تو یک فرد سالم و عادی هستی.

ممکنه که تو از شنیدن عاجر باشی

اما تو از داشتن دیگر حس ها محروم نیستی.

بینایی ـ بویایی ـ لامسه ـ چشایی

این حس ها در تو خیلی هم قوی است.

زبان تو ـ ‌تو زیبائیست.

هدیه ای است از جانب بهشت

درست است که نمی توانی با زبانت حرف می زنی

اما تو با دست هایت حرف می زنی

که خیلی زیباتر از قبلی است!

ممکنه که تو با گوش هایت نشنوی

اما این کار را با چشم هایت انجام می دهی

این کار باعث شده که دقیق تر شوی.

آیا آنها این را نمی فهمند؟!

تو فاقد هر گونه صدایی

اما تو یک قلب داری.

امیدوارم روزی فرارسد

که مردم بفهمند زندگی تو

زندگی سختی است.